Arapça belagat ve Kur'an ilimleri açısından incelediğimiz
**"el-Emr"** kelimesinin Kur'an-ı Kerim'deki on yedi farklı anlamının (vücûh) fihristi aşağıdadır:
1. اَلدِّينُ **Din**
2. اَلْقَوْلُ **Söz (Kavl)**
3. وَقْتُ الْوَعِيدِ **Tehdit edilen azap vakti**
4. اَلْعَذَابُ **Azap**
5. تَمَامُ الْعَذَابِ **Azabın tamamlanması / Murâdın gerçekleşmesi**
6. اَلشَّيْءُ **Şey (Herhangi bir durum veya husus)**
7. هَزِيمَةُ الْكُفَّارِ بِبَدْرٍ **Kafirlerin Bedir'deki hezimeti**
8. اَلْقِيَامَةُ **Kıyamet**
9. فَتْحُ مَكَّةَ **Mekke'nin fethi**
10. قَتْلُ قُرَيْظَةَ وَجَلَاءُ النَّضِير **Kurayza'nın öldürülmesi ve Nadir'in sürgün edilmesi**
11. اَلْقَضَاءُ **Hüküm ve Takdir (Kaza)**
12. اَلْوَحْيُ **Vahiy**
13. اَلنَّصْرُ وَالسُّلْطَانُ **Yardım (Zafer) ve Otorite**
14. اَلذَّنْبُ **Günah**
15. خِلَافُ النَّهْيِ **Emir (Yasağın zıttı olan buyruk)**
16. إِظْهَارُ أَمْرِ الْمُنَافِقِينَ **Münafıkların durumunun ifşa edilmesi**
17. اَلْعِلْمُ **İlim**
Metinde geçen açıklamaların özeti ve ilgili ayetlerin yer aldığı fihrist aşağıdadır:
1.
اَلدِّينُ Din:
Ümmetin aslı ve İslam'dır. (وَظَهَرَ أَمْرُ اللهِ) "Allah'ın emri (dini) açığa çıktı."
2.
اَلْقَوْلُ Söz (Kavl):
Üzerinde amel edilmek istenen söz hakkında tartışılmasıdır. (فَتَنَازَعُوا أَمْرَهُمْ بَيْنَهُمْ) "Sözlerini kendi aralarında tartıştılar."
3.
وَقْتُ الْوَعِيدِ Tehdit edilen azap vakti:
Azabın gerçekleşeceği vaktin gelmesidir. (حَتَّى إِذَا جَاءَ أَمْرُنَا) "Nihayet emrimiz (vaktimiz) geldiği zaman."
4.
اَلْعَذَابُ Azap:
Azabın kesinleşmesi ve hesabın bitirilmesidir.
(وَقَالَ الشَّيْطَانُ لَمَّا قُضِيَ الْأَمْرُ) "İş bitirilince (azap kesinleşince) şeytan dedi ki..."
5.
تَمَامُ الْعَذَابِ Azabın tamamlanması:
Azaptan murat edilen sonucun tam olarak gerçekleşmesidir. (وَغِيضَ الْمَاءُ وَقُضِيَ الْأَمْرُ) "Su çekildi ve iş bitirildi (azap tamamlandı)."
6.
اَلشَّيْءُ Şey:
Allah'ın sağlamca yapmayı dilediği herhangi bir husustur. (وَإِذَا قَضَى أَمْرًا) "Bir işe (şeye) karar verdiği zaman..."
7.
هَزِيمَةُ الْكُفَّارِ بِبَدْرٍ Kafirlerin Bedir'deki hezimeti:
Kafirlerin yenilmesi ve müminlerin zaferidir.
(لِيَقْضِيَ اللهُ أَمْرًا كَانَ مَفْعُولًا) "Allah, olması gereken o işi (hezimeti) yerine getirsin diye."
8.
اَلْقِيَامَةُ Kıyamet:
Hak ile hükmedilecek olan hesap günüdür.
(فَإِذَا جَاءَ أَمْرُ اللهِ قُضِيَ بِالْحَقِّ) "Allah'ın emri (kıyamet) geldiği zaman hak ile hükmedilir."
9.
فَتْحُ مَكَّةَ Mekke'nin fethi:
İslam'ın galibiyeti ve Mekke'nin fethidir.
(فَتَرَبَّصُوا حَتَّى يَأْتِيَ اللهُ بِأَمْرِهِ) "Allah emrini (fethi) getirinceye kadar bekleyin."
10.
قَتْلُ قُرَيْظَةَ وَجَلَاءُ النَّضِيرِ Kurayza'nın öldürülmesi ve Nadir'in sürgünü:
Yahudi kabilelerine verilen ceza veya onlarla savaş emridir. (فَاعْفُوا وَاصْفَحُوا حَتَّى يَأْتِيَ اللهُ بِأَمْرِهِ) "Allah emrini getirinceye kadar affedin ve hoş görün."
11.
اَلْقَضَاءُ Hüküm ve Takdir (Kaza):
Allah'ın gökten yere her işi takdir edip yürütmesidir.
(يُدَبِّرُ الْأَمْرَ مِنَ السَّمَاءِ إِلَى الْأَرْضِ) "Gökten yere kadar işi (takdiri) O çekip çevirir."
12.
اَلْوَحْيُ Vahiy:
Göklerden inen ilahi mesajdır. (يَتَنَزَّلُ الْأَمْرُ بَيْنَهُنَّ) "Emir (vahiy) bunlar arasında inip durur."
13.
اَلنَّصْرُ وَالسُّلْطَانُ Yardım ve Otorite Açıklama:
Galibiyetin ve yetkinin Allah'ın dostlarında olmasıdır. (قُلْ إِنَّ الْأَمْرَ كُلَّهُ لِلَّهِ) "De ki: İşin (zafer ve yetkinin) tamamı Allah'ındır."
14.
اَلذَّنْبُ Günah:
Yapılan kötü işin vebali ve cezasıdır. (فَذَاقَتْ وَبَالَ أَمْرِهَا) "Böylece işinin (günahının) vebalini tattı."
15.
خِلَافُ النَّهْيِ Emir (Yasağın zıttı):
Allah'ın yapılmasını istediği buyruk veya toplumun çoğaltılmasıdır. (أَمَرْنَا مُتْرَفِيهَا) "O yerin (oranın) refah içinde olanlarına (itaati) emrettik."
16.
إِظْهَارُ أَمْرِ الْمُنَافِقِينَ Münafıkların durumunun açığa çıkarılması:
Münafıkların gizlediklerinin ifşa edilip cezalandırılmalarıdır. (أَوْ أَمْرٍ مِنْ عِنْدِهِ) "Veya (münafıkları ifşa edecek) katından bir emir gelmesi..."
17.
اَلْعِلْمُ İlim:
Dinde fıkıh sahibi alimler veya hak üzere olan yöneticilerdir. (وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ) "Ve sizden olan emir sahiplerine (alimlere)..."
وُجُوهٌ وَنَظَائِرُ
Vücûh ve Nezâir
الْأَمْرُ
El-Emr (Emir/İş)
قَدْ مَضَى الْقَوْلُ فِي أَصْلِهِ
Onun aslı hakkındaki açıklama önceden geçmişti:
وَهُوَ فِي الْقُرْآنِ عَلَى سَبْعَةَ عَشَرَ وَجْهًا
O, Kur'an'da on yedi farklı anlamda (vecih) bulunur: