4. CİLT / 4. KONU: Tahsîniyyâtın Mahiyeti ve Ahlaki Güzellikler ==Soru: التحسينات mı yoksa التَّحْسِينِيَّاتِ mı?== ==Bu iki kelime de aynı kökten gelir ve anlamca birbirine çok yakındır, ancak kullanım nüansları vardır:== 1. ==**التَّحْسِينِيَّات (at-Tahsîniyyât):** Usul-i fıkıh literatüründe bir **kategori** veya **mertebe** adı olarak kullanılır. _Zaruriyyât_ ve _Hâciyyât_ kelimeleriyle vezin uyumu (gramatik simetri) sağlaması için genellikle bu form tercih edilir. "Güzelleştirici olan (tahsînî) her şeyin oluşturduğu sınıf" demektir.== 2. ==**التَّحْسِينَات (at-Tahsînât):** Şâtıbî'nin _el-Muvâfakât_ metninde sıkça kullandığı bu form ise doğrudan "güzelleştirmeler, iyileştirmeler" anlamına gelir. Yani kategorinin içindeki **tikel eylemleri veya vasıfları** kasteder.== ==**Sonuç:** Bir liste yaparken (Zaruriyyât, Hâciyyât, Tahsîniyyât) **التَّحْسِينِيَّات** yazmak daha teknik ve yaygın bir tercihtir. Ancak Şâtıbî gibi "yapılan güzelleştirmeler" anlamında kullanıyorsanız **التَّحْسِينَات** ifadesi de tamamen doğrudur. [Turn 19, Metin Analizi]== **1. PARAGRAF** المصالح التحسينية هي الاخذ بما يليق من محاسن العادات وتجنب الاحوال المدنسات التي تظفر بها العقول الراجحات ويجمع ذلك قسم مكارم الاخلاق فهي مكملات للمصالح تزيدها بهاء وجمالا ولا يختل بفقدها اصل الوجود ولا يقع بتركها الحرج الشديد كما قال سبحانه **خذوا زينتكم عند كل مسجد** فالتشريع يهدف الى ظهور المسلم في ابهى صورة امام ربه وفي مجتمعه **Türkçesi:** Tahsînî maslahatlar (güzelleştiriciler); güzel âdetlerin uygun olanını almak ve selim akılların çirkin gördüğü kirli durumlardan kaçınmaktır. Bunların tamamını "güzel ahlak" (mekârim-i ahlâk) kavramı özetler. Bunlar maslahatları tamamlayan, onlara zarafet ve güzellik katan unsurlardır; onlar yok olduğunda ne varlığın aslı bozulur ne de büyük bir sıkıntı (harac) doğar. Nitekim Cenab-ı Hak, =="Her mescit için ziynetinizi takının"== buyurmuştur. Yasama; Müslüman'ın Rabbi karşısında ve toplum içinde en güzel surette görünmesini hedefler. [[007-031]] **Kelime ve Muradifleri:** 1. **تظفر** (Tazferu): Tiksinmek/Uzaklaşmak (تنفر/Tenferu) 2. **بهاء** (Behâ'): Güzellik/Parlaklık (جمال/Cemâl) 3. **ابهى** (Ebhâ): En güzel (اجمل/Ecmel) يَا بَنِي آدَمَ خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا ۚ إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ (Ey Âdemoğulları! Her mescit için ziynetinizi takının (güzel elbiselerinizi giyin); yiyin, için fakat israf etmeyin. Çünkü O, israf edenleri sevmez. - A'râf, 31) **2. PARAGRAF** تظهر التحسينات في باب العبادات من خلال شرعية الطهارة من الحدث والخبث وستر العورة فالاصل في الصلاة هو الاقبال على الله ولكن كمال هذا الاقبال يكون بنظافة البدن والمكان والثياب لقوله تعالى **ان الله يحب التوابين ويحب المتطهرين** فالتطهر مقصد تحسيني يرفع من شأن العبادة ويجعلها موافقة للفطرة السليمة **إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ** _(Şüphesiz Allah, çokça tövbe edenleri ve (necasetten) tertemiz arınanları sever. - Bakara, 222)_ **Türkçesi:** Tahsîniyyât; ibadetler babında hadesten ve necasetten temizlenme (tahâret) ve avret yerlerini örtme (setr-i avret) şeklinde kendini gösterir. Namazda aslolan Allah'a yönelmektir; ancak bu yönelişin kemali; bedenin, mekânın ve elbiselerin temizliği ile olur. Nitekim Allah Teâlâ, =="Allah temizlenenleri sever"== buyurmuştur. Temizlenmek, ibadetin değerini yükselten ve onu selim fıtrata uygun kılan bir tahsînî gayedir. [[002-222]] **إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ** _(Şüphesiz Allah, çokça tövbe edenleri ve (necasetten) tertemiz arınanları sever. - Bakara, 222)_ **Kelime ve Muradifleri:** 1. **الخبث** (el-Habes): Pislik/Necaset (القذارة/el-Kazâra) 2. **شأن** (Şe'n): Değer/Makam (مكانة/Menzile) 3. **ستر** (Setr): Örtmek (تغطية/Tağtiye) --- **3. PARAGRAF** وفي باب العادات تشمل التحسينات اداب الاكل والشرب وتجنب النجاسات والمستخبثات التي لا تضر بالبدن ضررا ظاهرا ولكنها تنافي الذوق السليم والمروءة الانسانية وقد اشار القران الى هذا المعنى بقوله **ويحل لهم الطيبات ويحرم عليهم الخبائث** فاباحة الطيبات ليست لحفظ الرمق فقط بل لاكرام الانسان ورعاية كرامته **الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ** _(Onlar ki yanlarındaki Tevrat ve İncil'de yazılı buldukları o ümmi elçiye, o Peygamber'e uyarlar. O elçi onlara marufu emreder, onları münkerden meneder; onlara temiz (ve güzel) şeyleri helal, pis şeyleri ise haram kılar. - A'râf, 157)_ **Türkçesi:** Âdetler babında ise tahsîniyyât; yeme ve içme adabını, bedene zahiren zarar vermese bile selim zevke ve insan onuruna (mürüvvet) aykırı olan pis şeylerden kaçınmayı kapsar. Kur'an bu manaya, **"Onlara temiz şeyleri helal, pis şeyleri haram kılar"** buyurarak işaret etmiştir. Temiz ve güzel şeylerin mübah kılınması sadece hayatta kalmak (hıfz-ı ramak) için değil, insanı mükerrem kılmak ve onurunu korumak içindir. [[007-157]] **الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ** _(Onlar ki yanlarındaki Tevrat ve İncil'de yazılı buldukları o ümmi elçiye, o Peygamber'e uyarlar. O elçi onlara marufu emreder, onları münkerden meneder; onlara temiz (ve güzel) şeyleri helal, pis şeyleri ise haram kılar. - A'râf, 157)_ **Kelime ve Muradifleri:** 1. **الرمق** (er-Ramak): Son nefes/Hayatta kalma (بقية الحياة/Bakıyyetü'l-Hayât) 2. **المروءة** (el-Mürüvve): İnsanlık onuru (الشهامة/eş-Şehâme) 3. **تنافي** (Tünâfî): Aykırı olmak (تخالف/Tühâlifu) --- **4. PARAGRAF** تعتبر التحسينات سياجا للحاجيات كما كانت الحاجيات سياجا للضروريات فمن حافظ على مكارم الاخلاق في تعامله كان احرص على الوفاء بالعقود ومن حافظ على الطهارة كان ابعد عن تضييع الصلاة فالمراتب يخدم بعضها بعضا والترقي في التحسينات هو كمال التقوى كما في قوله تعالى **وقولوا للناس حسنا** فالكلمة الطيبة هي زينة المعاملات الانسانية **Türkçesi:** Tahsîniyyât, tıpkı hâciyyâtın zaruriyyâta sur olduğu gibi, hâciyyât için bir sur/çit kabul edilir. Davranışlarında güzel ahlakı koruyan kimse, akitlerine vefada daha hırslı olur; temizliği koruyan kimse, namazı zayi etmekten daha uzak olur. Mertebeler birbirine hizmet eder ve güzelleştirici unsurlarda yükselmek takvanın kemalidir. Nitekim Allah Teâlâ, =="İnsanlara güzel söz söyleyin"== buyurmuştur. Güzel söz, insani ilişkilerin süsüdür. [[002-083]] **وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ لَا تَعْبُدُونَ إِلَّا اللَّهَ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَذِي الْقُرْبَىٰ وَالْيَتَامَىٰ وَالْمَسَاكِينِ ==وَقُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا== وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ** (Hani İsrailoğulları'ndan: "Allah'tan başkasına kulluk etmeyeceksiniz, anneye babaya, yakınlara, yetimlere, yoksullara iyilik edeceksiniz, ==insanlara güzel söz söyleyeceksiniz,== namazı kılacak, zekâtı vereceksiniz" diye söz almıştık. - Bakara, 83) **Kelime ve Muradifleri:** 1. **احرص** (Ahras): Daha istekli (اكثر رغبة/Ekseru Rağbeten) 2. **تضييع** (Tadyî'): Zayi etmek (اهمال/İhmâl) 3. **حسنا** (Husnen): Güzel (طيبا/Tayyiben) --- **5. PARAGRAF** ان الشريعة في رتبة التحسينات تمنع من كل ما فيه خسة او دناءة وان لم يكن محرما لذاته وهذا يهدف الى بناء مجتمع فاضل يسمو فيه الانسان فوق رغباته المادية المجردة ليكون خليفة الله في الارض حقا قال الله تعالى **ان الله يامر بالعدل والاحسان** فتقديم الاحسان على مجرد العدل هو روح التحسينات التي تجعل الحياة كريمة ومقدسة **Türkçesi:** Şeriat, tahsîniyyât mertebesinde; bizzat haram olmasa bile aşağılık (hısse) veya bayağılık (denâet) içeren her şeyi meneder. Bu, insanın sırf maddi arzularının üzerine çıktığı faziletli bir toplum inşa etmeyi ve insanın yeryüzünde gerçekten Allah'ın halifesi olmasını hedefler. Allah Teâlâ, =="Şüphesiz Allah adaleti ve ihsanı emreder"== buyurmuştur. İhsanı (iyiliği/güzelliği) sadece adaletin üzerine çıkarmak, hayatı onurlu ve kutsal kılan tahsîniyyâtın ruhudur. [[016-090]] **إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ وَإِيتَاءِ ذِي الْقُرْبَىٰ وَيَنْهَىٰ عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَالْبَغْيِ ۚ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ** _(Şüphesiz Allah; adaleti, ihsanı (iyiliği), yakınlara bakmayı emreder; hayasızlıktan, fenalıktan ve azgınlıktan yasaklar. Öğüt almanız için size böylece öğüt verir. - Nahl, 90)_ **Kelime ve Muradifleri:** 1. **خسة** (Hısse): Aşağılık (دناءة/Denâet) 2. **يسمو** (Yesmû): Yükselir (يرتقي/Yertekî) 3. **فاضل** (Fâdil): Erdemli (كريم/Kerîm) --- 5 PARAGRAFIN HULASASI (HAREKELİ) إِنَّ الْمَصَالِحَ التَّحْسِينِيَّةَ هِيَ رُتْبَةُ مَكَارِمِ الْأَخْلَاقِ وَمَحَاسِنِ الْعَادَاتِ، بِهَا يَكْمُلُ جَمَالُ الدِّينِ وَالدُّنْيَا. فَهِيَ تَدْعُو إِلَىٰ الطَّهَارَةِ فِي الْعِبَادَاتِ، وَالطِّيبَاتِ فِي الْعَادَاتِ، وَالْإِحْسَانِ فِي الْمُعَامَلَاتِ. وَهَذِهِ الرُّتْبَةُ تَعْمَلُ كَسِيَاجٍ لِلْحَاجِيَّاتِ، وَإِنْ فُقِدَتْ لَمْ يَبْطُلْ أَصْلُ الْوُجُودِ، وَلَكِنْ نَقَصَ كَمَالُ الْإِنْسَانِ وَمُرُوءَتُهُ. --- TEST (ARAPÇA VE HAREKESİZ) **١. ما هو المفهوم العام للمصالح "التحسينية" حسب الفقرة الاولى؟** أ) هي الامور التي يؤدي فقدها الى فساد العالم تماما ب) هي الاخذ بمحاسن العادات ومكارم الاخلاق وتجنب المدنسات ج) هي العقود المالية الصعبة التي يحتاجها الفقراء د) هي الاحكام الخاصة بوقت الحروب فقط هـ) هي دراسة الفلسفة المنطقية اليونانية القديمة **٢. اي مثال يمثل "التحسينات" في باب العبادات حسب الفقرة الثانية؟** أ) الايمان بالله وحده دون شريك ب) اداء الزكاة للفقراء والمساكين ج) الطهارة من الحدث والخبث وستر العورة لاكمال جمال الصلاة د) وجوب الصيام في شهر رمضان هـ) السجود والركوع في الصلاة **٣. لماذا يحرم الشارع "الخبائث" ويبيح "الطيبات" في باب العادات (الفقرة الثالثة)؟** أ) لان الخبائث تقتل الانسان فورا في كل الحالات ب) لرعاية كرامة الانسان واكرامه باتباع الذوق السليم والمروءة ج) لكي يمنع الناس من الاستمتاع بالحياة د) لان الشارع لا يحب التغيير في العادات القديمة هـ) لا يوجد سبب شرعي لتحريم الخبائث عند الشاطبي **٤. كيف تخدم "التحسينات" رتبة "الحاجيات" في الفقرة الرابعة؟** أ) التحسينات تحاول ابطال الحاجيات دائما ب) التحسينات تعمل كسياج يحمي الحاجيات ويدفع المكلّف للالتزام بها ج) لا توجد اي علاقة بين المراتب الثلاث عند التعارض د) الحاجيات هي التي تخدم التحسينات فقط هـ) التحسينات تجعل الحاجيات صعبة التنفيذ على الناس **٥. ما هي الاية التي تدل على ان مرتبة "الاحسان" مكملة لمرتبة "العدل"؟** أ) خذوا زينتكم عند كل مسجد ب) ان الله يحب التوابين ويحب المتطهرين ج) وقولوا للناس حسنا د) ان الله يامر بالعدل والاحسان هـ) ويحل لهم الطيبات ويحرم عليهم الخبائث 1b 2c 3b 4b 5d