==**"Azîmet ve Ruhsat Dengesi"**.== ==KONU DETAYLANDIRMASI== ==İslam hukukunda iki tür "yol" vardır:== 1. ==**Azîmet (Asıl Hüküm):** Allah’ın, arızi (geçici) bir durum olmaksızın tüm mükellefler için koyduğu genel ve asıl kurallardır. Örneğin; Ramazan orucunun farz olması, namazların tam kılınması birer azîmettir.== 2. ==**Ruhsat (Kolaylık/İstisna):** Meşakkat, zaruret veya ihtiyaç gibi geçici bir sebeple, asıl hükmün (azîmetin) hafifletilmesidir. Örneğin; hastanın oruç tutmaması veya yolcunun namazı kısaltması birer ruhsattır.== ==**Şâtıbî'nin Özgün Bakışı:** Şâtıbî’ye göre ruhsatlar, şeriatın "parçalanmış" kısımları değildir. Aksine ruhsat, "kolaylaştırma" (taysîr) küllî kaidesinin bir cüz'üdür. Ancak kişi, sırf keyfi için (hevâsına uyarak) ruhsat peşinde koşamaz. Ruhsat, ancak azîmetin uygulanmasının "meşakkat-i gayri mutade" (olağanüstü zorluk) yarattığı durumlarda, şeriatın can ve akıl gibi temel maslahatlarını korumak için devreye girer.== --- 3. CİLT / 4. KONU: Azîmet ve Ruhsat Dengesi **1. PARAGRAF** العزيمة هي ما شرعه الله اصالة لعموم المكلفين في الاحوال العادية وهي الاصل الذي يجب الرجوع اليه دائما لانها تحقق المصالح الكلية المستقرة فالصلاة والصيام والوفاء بالعقود كلها عزائم شرعت لانتظام حياة الناس وصلاح دينهم كما قال تعالى ==**يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ**== فالاصل هو الامتثال للخطاب العام دون تغيير **Türkçesi:** Azîmet; Allah'ın normal durumlarda tüm mükellefler için asli olarak meşru kıldığı hükümlerdir. Yerleşik küllî maslahatları gerçekleştirdiği için her zaman kendisine rücu edilmesi gereken asıl budur. Namaz, oruç ve akitlere bağlılık; insanların hayatının düzeni ve dinlerinin salahı için meşru kılınmış birer azîmettir. Nitekim Allah Teâlâ, **"يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ"** ==(Ey iman edenler! Akitlerinizi yerine getirin - Mâide, 1)== buyurmuştur. Asıl olan, genel hitaba bir değişim olmaksızın boyun eğmektir. [[005-001]] **Kelime ve Muradifleri:** 1. **اصالة** (Asâleten): Temelden (ابتداء/İbtidâen) 2. **عموم** (Umûm): Genel (كافة/Kâffe) 3. **انتظام** (İntizâm): Düzen (استقامة/İstikâme) --- **2. PARAGRAF** الرخصة هي ما شرع لعذر طارئ بناء على وجود المشقة لاخراج المكلف من الضيق الى السعة فهي استثناء من الاصل الكلي لمصلحة جزئية ضرورية وقد جعل الله الرخصة رحمة بعباده وتيسيرا عليهم كما في قوله سبحانه ==**يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ**== فالرخصة شرعت لتكميل مقاصد الشريعة في الحفاظ على النفوس والابدان عند وقوع العجز **Türkçesi:** Ruhsat; mükellefi darlıktan genişliğe çıkarmak için, meşakkatin varlığına dayalı olarak arızi (geçici) bir özür sebebiyle meşru kılınan hükümdür. Bu, zarurî ve cüz'î bir maslahat için küllî asıldan yapılan bir istisnadır. Allah, kullarına bir rahmet ve kolaylık olması için ruhsatı meşru kılmıştır. Nitekim Cenab-ı Hak, **"يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ"** ==(Allah sizin için kolaylık diler, zorluk dilemez - Bakara, 185)== buyurmuştur. Ruhsat; acziyet anında canı ve bedeni korumak suretiyle şeriatın gayelerini tamamlamak için meşru kılınmıştır. [[002-185]] **Kelime ve Muradifleri:** 1. **طارئ** (Târî'): Geçici/Sonradan olan (عرضي/Arazî) 2. **الضيق** (ed-Dîk): Darlık (الحرج/el-Harac) 3. **استثناء** (İstisnâ): Ayırma (اخراج/İhrâc) --- **3. PARAGRAF** لا يجوز تتبع الرخص بناء على الهوى والتشهي فان ذلك ينقض مقصود التكليف ويؤدي الى الانحلال من ربقة الدين وانما تستعمل الرخصة في مواضعها التي حددها الشارع لتحقيق التيسير الحقيقي قال الله تعالى ==**فَلَا تَتَّبِعُوا الْهَوَىٰ أَنْ تَعْدِلُوا**== فالمجتهد يوازن بين العمل بالعزيمة وبين الحاجة الى الرخصة وفق ضوابط الشرع لا وفق رغبات النفس **Türkçesi:** Heva (keyif) ve arzuya dayanarak ruhsatların peşine düşmek caiz değildir; çünkü bu durum teklifin (sorumluluğun) gayesini bozar ve din bağından kopmaya yol açar. Ruhsat ancak, gerçek kolaylaştırmayı sağlamak üzere Şâri'in belirlediği yerlerde kullanılır. Allah Teâlâ, **"فَلَا تَتَّبِعُوا الْهَوَىٰ أَنْ تَعْدِلُوا"** ==(Adaletten sapmamak için hevâya uymayın - Nisâ, 135)== buyurmuştur. Müctehid; nefsin arzularına göre değil, şeriatın disiplinlerine göre azîmetle amel etmek ile ruhsata olan ihtiyaç arasında bir denge kurar. [[004-135]] **Kelime ve Muradifleri:** 1. **التشهي** (et-Teşehhî): Arzu etmek (الرغبة/er-Rağbe) 2. **ربقة** (Rıbka): Bağ (قيد/Kayd) 3. **يوازن** (Yüvâzin): Dengelemek (يسوي/Yüsevvi) --- **4. PARAGRAF** الرخصة قد تكون واجبة في بعض الاحوال اذا كان تركها يؤدي الى فوات مقصد ضروري كحفظ النفس فمن اضطر الى اكل الميتة ولم ياكل حتى مات فقد عصى الله لانه فرط في حفظ حياته التي هي ملك لله قال سبحانه ==**وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ**== ففي هذا المقام تتحول الرخصة الى حكم ملزم لحماية اصل الوجود الانساني **Türkçesi:** Ruhsatın terki, canın korunması gibi zarurî bir gayenin elden gitmesine yol açacaksa, ruhsatı kullanmak bazen vacip olur. Leş yemeye mecbur kalıp da (ruhsatı kullanmayıp) ölene kadar yemeyen kimse Allah'a isyan etmiş sayılır; çünkü Allah'a ait olan hayatını korumada kusur etmiştir. Cenab-ı Hak, **"وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ"** ==(Kendi ellerinizle kendinizi tehlikeye atmayın - Bakara, 195)== buyurmuştur. Bu makamda ruhsat, insan varlığının aslını korumak için bağlayıcı bir hükme dönüşür. [[002-195]] **Kelime ve Muradifleri:** 1. **فوات** (Fevât): Kaybetme (ضياع/Diyâ') 2. **فرط** (Farrata): Kusur etmek/İhmal (قصر/Farrata) 3. **ملزم** (Mülzim): Bağlayıcı (واجب/Vâcip) --- **5. PARAGRAF** العزيمة هي الميدان الاصيل للترقي في العبادة والرخصة هي الباب الذي يمنع الانقطاع والياس من رحمة الله فالمكلف يطالب بالعزيمة اولا فان عجز انتقل الى الرخصة تيسيرا وفضلا والغاية هي بقاء العبد موصولا بخالقه في كل الظروف قال الله تعالى ==**فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ**== فالتوافق بين الشدة واللين هو من كمال هذه الشريعة وصلاحيتها لكل زمان ومكان **Türkçesi:** Azîmet, ibadette yükselmenin asli meydanıdır; ruhsat ise (zorluk anında) Allah'ın rahmetinden ümidi kesmeyi ve amelden kopmayı engelleyen kapıdır. Mükellef önce azîmetle sorumlu tutulur; eğer aciz kalırsa bir kolaylık ve ihsan olarak ruhsata geçer. Gaye, kulun her şartta Rabbiyle bağının devam etmesidir. Allah Teâlâ, **"فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ"** ==(Gücünüz yettiği kadar Allah'tan korkun - Teğâbun, 16)== buyurmuştur. Şiddet (zorluk) ve liyân (yumuşaklık) arasındaki bu uyum, bu şeriatın kemalinin ve her zamana/mekana uygunluğunun bir göstergesidir. [[064-016]] **Kelime ve Muradifleri:** 1. **الياس** (el-Ye's): Ümitsizlik (القنوط/el-Kunût) 2. **فضل** (Fadl): İhsan/Lütuf (احسان/İhsân) 3. **اللين** (el-Liyn): Yumuşaklık (الرفق/er-Rıfk) --- 5 PARAGRAFIN HULASASI (HAREKELİ) تَنْقَسِمُ الْأَحْكَامُ إِلَىٰ عَزِيمَةٍ وَهِيَ الْأَصْلُ الْعَامُّ، وَرُخْصَةٍ وَهِيَ الِاسْتِثْنَاءُ لِعُذْرٍ طَارِئٍ. وَالْمَقْصِدُ مِنَ الرُّخْصَةِ هُوَ التَّيسِيرُ عَلَىٰ الْعِبَادِ وَحِفْظُ ضَرُورِيَّاتِهِمْ عِنْدَ الْعَجْزِ. وَلَا يَجُوزُ تَتَبُّعُ الرُّخَصِ اتِّبَاعًا لِلْهَوَىٰ، بَلْ قَدْ تَصِيرُ الرُّخْصَةُ وَاجِبَةً إِذَا تَعَلَّقَتْ بِحِفْظِ النَّفْسِ مِنَ التَّهْلُكَةِ، لِيَبْقَىٰ الْمُكَلَّفُ مُسْتَمِرًّا فِي طَاعَةِ رَبِّهِ بِمَا اسْتَطَاعَ. **Hükümler iki kısma ayrılır: Azîmet ve ruhsat. Azîmet, genel ve aslî hükümdür; ruhsat ise sonradan ortaya çıkan geçerli bir mazeret sebebiyle tanınan istisnaî hükümdür.** **Ruhsatın amacı, kullara kolaylık sağlamak ve acizlik durumunda onların zarurî ihtiyaçlarını korumaktır.** **Hevâ ve hevese uyarak ruhsatları araştırıp peşine düşmek caiz değildir. Bilakis, canı helâkten korumak söz konusu olduğunda ruhsat bazen uygulanması zorunlu (vacip) hâle gelir. Böylece mükellef, gücü yettiği ölçüde Rabbine itaate devam edebilir.** --- TEST (ARAPÇA VE HAREKESİZ) **١. ما هو التعريف الصحيح لـ "العزيمة" حسب الفقرة الاولى؟** أ) هي الحكم الذي يتغير بتغير رغبات الناس ب) هي ما شرعه الله اصالة لعموم المكلفين في الاحوال العادية ج) هي الحكم الخاص بالمرضى والمسافرين فقط د) هي القواعد التي وضعها الفلاسفة لتنظيم المجتمع هـ) هي التكاليف التي لا يمكن لاي انسان القيام بها **٢. لماذا تعتبر "الرخصة" رحمة وتيسيرا في نظر المؤلف؟** أ) لانها تسمح للانسان بترك الدين نهائيا ب) لانها تخرج المكلف من الضيق الى السعة عند وجود عذر طارئ وممشقة ج) لكي يظهر الانسان تفوقه على الاوامر الالهية د) لانها تلغي العمل بالايات الكلية دائما هـ) لانها تجعل العبادة بلا اجر ولا ثواب **٣. ما هو حكم "تتبع الرخص" بناء على الهوى والتشهي؟** أ) هو امر مستحب لزيادة حب الناس للدين ب) هو فعل مباح لا يضر بصحة الايمان ج) هو فعل غير جائز لانه ينقض مقصود التكليف ويؤدي للانحلال من الدين د) هو شرط اساسي لكي يكون الانسان مجتهدا هـ) هو الطريقة الوحيدة لفهم مقاصد الشريعة **٤. متى تصبح "الرخصة" حكما ملزما (واجبا) على المكلف؟** أ) اذا اراد المكلف الاستمتاع بوقته اكثر ب) اذا كان تركها يؤدي الى فوات مقصد ضروري كحفظ النفس (التهلكة) ج) اذا طلب منه الناس ذلك في المجالس العامة د) لا تصبح الرخصة واجبة ابدا في مذهب الشاطبي هـ) اذا كان المكلف يشعر بملل بسيط من العبادة **٥. ما هي الغاية النهائية من الجمع بين العزيمة والرخصة في الشريعة؟** أ) تصعيب الحياة على الناس قدر الامكان ب) الغاء الفروق بين الصادق والكاذب في الايمان ج) بقاء العبد موصولا بخالقه في كل الظروف (الشدة واللين) د) تحويل الدين الى مجرد نظريات عقلية جافة هـ) تمكين الحكام من تغيير الاحكام كما يشاءون 1b 2b 3c 4b 5c